همان ، ج 1 ، ص ( 301 - 300 ) . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 236 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 323 . حجيت ظواهر قرآن ر . ك : حجيت ظواهر كتاب حجيت ظواهر كتاب صحّت استناد به ظواهر آيات قرآن در استنباط حكم شرعى حجيت ظواهر كتاب ، مقابل حجيت نصوص كتاب و به معناى اعتبار ظواهر قرآن و صحت استناد به آنها در مقام استنباط و احتجاج است كه نتيجه آن ، منجّزيت در صورت مطابقت با واقع و معذّريت ( در صورت مخالفت با واقع ) است . درباره حجيت ظواهر كتاب ، اختلاف است ؛ اصوليون به حجيت ظواهر كتاب اعتقاد داشته و آن را از مصاديق مبحث حجيت ظواهر در اصول مىدانند ، اما اخبارىها ، منكر حجيت آن هستند . دليل مهم اصولىها بر حجيت ظواهر كتاب ، بناى عقلا است ، كه در محاورات خود و در تفهيم مقاصد خويش ، به ظواهر كلام يك ديگر تمسك مىنمايند . مخالفان حجيت ظواهر نيز به ادله‌اى همچون اختصاص فهم قرآن به معصومين عليهم السّلام ، به عنوان تنها مخاطب آن ، تمسك نموده‌اند . اصولىها به تمامى اين ادله پاسخ داده‌اند . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 393 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 240 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص ( 96 - 95 ) . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 174 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 329 - 323 ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 146 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 53 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 15 . بهبهانى ، محمد باقر بن محمد اكمل ، الفوائد الحائرية ، ص ( 286 - 283 ) . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 25 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 91 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 258 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 229 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ص 192 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص ( 280 - 252 ) . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص ( 153 - 151 ) . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 102 . حجيت ظهور ر . ك : حجيت ظواهر حجيت عرف صحّت استناد به عرف در امور شرعى حجيت عرف ، به معناى درستى استناد به آن ، نزد اهل عرف و اعتبار آن نزد شارع است . عرف ، نزد اهل سنت ، اماره شرعى به حساب مىآيد ، اما نزد شيعه حجيت و اعتبار آن به موارد خاصى محدود است . عرف ، نزد شيعه سه كاربرد كلى دارد كه در برخى حجيت استقلالى دارد و در برخى تحت عنوان سنت قرار مىگيرد ، زيرا حجيت آن به امضاى شارع و يا عدم ردع وى بستگى دارد . نيز ر . ك : عرف . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 401 و 402 . منصورى ، خليل رضا ، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط ، ص ( 195 - 191 ) . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 87 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 98 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص ( 833 - 830 ) . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 258 . حجيت عقل صحّت استناد به حكم شرعى مستفاد از عقل حجيت عقل ، به معناى صحت تمسك به مدركات عقل و عمل برطبق آنها به عنوان حكم شرعى است . توضيح : بدون ترديد پيروى از حكم شرعى به دست آمده از كتاب و سنت ، واجب است ، ولى در اينكه آيا حكم شرعى استنباط شده از عقل ، در حق مكلف حجت است و بايد به آن عمل كند و مىتواند آن را به شارع استناد دهد يا خير ، ميان اصوليون اختلاف است : 1 . گروهى ، ادراك‌هاى عقل را به‌طور مطلق قطعى و غير قطعى براى استنباط احكام شرعى ، داراى اعتبار و حجيت مىدانند ( مانند اصحاب رأى از فقهاى اهل سنت كه قياس و استحسان و مصالح مرسله را قبول دارند ) ؛ 2 . جمعى همچون اخبارىهاى شيعه و اصحاب حديث از اهل سنت ، مدركات عقل را در استنباط احكام شرعى به‌طور مطلق معتبر نمىدانند ؛ 3 . مشهور اصوليون شيعه ، معتقدند ادراكات يقينى و قطعى عقل ، در حوزه استنباط احكام شرعى حجت است و ادراكات غير يقينى عقل در استنباط احكام ، قابل اعتماد نيست . « 1 » نكته : حكم عقلى كه نزد اصوليون حجت است ، حكم قطعى عقل است كه در آن ، عقل از راه قطع به ملزوم و ملازمه ، قطع به لازم پيدا مىكند ، اما حكم ظنى عقل ( مثل حكم به دست آمده از راه قياس و استحسان ) نزد اصوليون شيعه اعتبار ندارد .

--> ( 1 ) . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 243 - 240 ) .